Motorrem en retarder
twee verschillende systemen — het meest verwarde onderwerp in de les
| Motorrem | Retarder | |
|---|---|---|
| Zit | in of aan de motor | in of achter de versnellingsbak; een primaire retarder zit vóór de bak |
| Remt | de motor | de aandrijflijn |
| Werkt | uitlaatrem: een klep in de uitlaat sluit en zet tegendruk op de zuigers. Decompressierem: de uitlaatklep gaat aan het eind van de compressieslag open, zodat de samengeperste lucht ontsnapt. Turbobrake: een schuifhuls in het turbinehuis schuift over het turbinewiel en voert zo de tegendruk op | hydrodynamisch: olie of water tussen rotor en stator; de remenergie wordt warmte en gaat via een wisselaar naar het koelsysteem |
| Hangt af van | het motortoerental — tijdens het schakelen valt het effect helemaal weg | de snelheid van de aandrijflijn, niet van het toerental; blijft werken tijdens het schakelen |
| Geluid | de decompressierem maakt het bekende harde geluid | vrijwel geluidloos; je hoort hooguit de koelventilator |
| Bij lage snelheid | neemt af met het toerental | een secundaire retarder houdt tot ongeveer 20 km/h nog rem over, daaronder weinig |
Orde van grootte — per merk verschillend
- Uitlaatrem, zescilinder Volvo: ongeveer 43 kW bij 1.500 tpm en 120 kW bij 2.800 tpm.
- Decompressierem: Volvo VEB tot ongeveer 350 kW (D11 en D13) en 400 kW (D16); DAF MX Engine Brake 360 kW bij 2.000 tpm op de PACCAR MX-13.
- Retarder: Scania werkt met standen van 500 tot 3.000 Nm — in de hoogste stand komt de uitlaatrem erbij. MAN PriTarder (Voith Aquatarder) tot ongeveer 610 kW.
Motorrem en retarder: de misverstanden
vier hardnekkige misverstanden over motorrem en retarder, en wat er echt klopt
Waar in de aandrijflijn zit welk systeem
Motorrem
- hangt aan het motortoerental
- valt tijdens het schakelen helemaal weg
- de decompressierem maakt het harde geluid
Retarder
- hangt aan de snelheid van de aandrijflijn
- blijft werken tijdens het schakelen
- vrijwel geluidloos — dit is níet wat je hoort
“Motorremmen is verboden in de bebouwde kom” — onwaar
Er bestaat geen wettelijk verbod en er is geen verkeersbord voor. Wat wél geldt is artikel 57 RVV 1990: bestuurders mogen geen onnodig geluid veroorzaken. Dat is een gedragsnorm, geen decibelnorm. Demonstratief motorremmen of een gemanipuleerde uitlaat kan eronder vallen; normaal functioneel gebruik van een goedgekeurd systeem niet.
“Wat je hoort is de retarder” — onwaar
Het harde, ratelende geluid komt van de decompressierem. Een retarder is vrijwel geluidloos.
“Op glad wegdek mag de retarder niet” — geen verbod, maar de waarschuwing klopt
Retarder en motorrem werken alleen op de aangedreven as; de bedrijfsrem werkt op alle assen. Op glad wegdek kunnen de aandrijfwielen daardoor grip verliezen. Mercedes-Benz waarschuwt daar in het instructieboek voor. Scania onderbreekt de retarder binnen 0,2 seconde zodra ABS ingrijpt, en de automaatstand kan worden uitgezet.
ABS en EBS zijn een vangnet achteraf, geen vrijbrief vooraf.
Zet op glad wegdek de automatische activering van de retarder uit, of kies een lage stand, en rem met de bedrijfsrem — die werkt op alle assen.
“Met de retarder gaan mijn remlichten niet aan” — onwaar
ECE-reglement 13 schrijft voor: bij een vertraging tot en met 1,3 m/s² mág het remlicht aan, boven 1,3 m/s² móét het aan. Alleen de sleepvertraging van de motor bij gas los geeft geen remlichtsignaal.
Continurem bij lage snelheid
wat werkt bij welke snelheid — en wat de regels er wel en niet over zeggen
| Systeem | Werkt het best | Onderkant |
|---|---|---|
| Motorrem — uitlaatrem of decompressierem | bij een hoog motortoerental | zakt weg met het toerental; Scania schakelt de uitlaatrem uit onder 800 tot 900 tpm |
| Secundaire retarder — achter de bak (ZF Intarder, Scania) | ZF noemt 30 tot 80 km/h als optimaal bereik | Scania: remt nog tot ongeveer 20 km/h; daaronder is de benodigde oliedruk niet meer te halen |
| Primaire retarder — vóór de bak (MAN PriTarder, Voith Aquatarder) | juist bij lage snelheid; MAN noemt distributieverkeer | boven ongeveer 55 km/h krijgt de secundaire retarder weer licht de overhand |
| Elektromagnetische retarder (Telma) | 20 tot 50 km/h, koud het efficiëntst | neemt werk over tot bijna stilstand; de laatste meters doet de bedrijfsrem |
Wat het CBR erover zegt — Rijprocedure C en D
- “Deze kunnen worden gebruikt om te voorkomen dat er langdurig slepend geremd moet worden met de bedrijfsrem.”
- “Het optimale resultaat van de motorrem wordt bereikt bij een hoog toerental van de motor.”
- “Het gebruik van de motorrem resp. de hydraulische of elektrische hulprem is, mits aanwezig, verplicht bij het rijden van steile afdalingen.”
- “Bij gebruik van de motorrem, in tegenstelling tot de hydraulische of elektrische hulprem, treden de remlichten niet altijd in werking.”
Snelheden die in de regels staan
- Typegoedkeuring: de continurem moet een beladen touringcar of zware combinatie op een helling van 7% over 6 km op gemiddeld 30 km/h kunnen houden, zónder de bedrijfsrem te gebruiken.
- Remlicht: tot en met een vertraging van 1,3 m/s² mág het remlicht aan, daarboven móét het aan.
- Er staat nergens een minimumsnelheid waarbij de continurem nog moet werken. De getallen in de tabel hierboven zijn werkingsgebieden van fabrikanten, geen voorschriften.
Continurem in de praktijk
wat je een cursist meegeeft
De volgorde
Continurem eerst, bedrijfsrem als aanvulling. Bij Scania zit dat in het rempedaal ingebouwd: het eerste stuk pedaalslag is de retarder, de wielremmen komen daarna. De bedrijfsrem blijft altijd nodig voor het laatste stuk — geen enkele continurem brengt het voertuig tot stilstand.
Hoe lager de snelheid, hoe minder hij doet
Een secundaire retarder hangt aan de aandrijflijn en zakt weg met de rijsnelheid; een motorrem zakt weg met het toerental en valt bij het schakelen helemaal weg. Reken erop dat je onder ongeveer 20 km/h met de bedrijfsrem tot stilstand komt. Wie dat niet inschat, remt de laatste meters te laat en te hard.
In de bus
Het CBR beoordeelt bij de bus vooral of de kandidaat “zonder te schokken tot stilstand kan brengen” en of passagiers “rustig in hun stoel kunnen blijven zitten zonder zich schrap te moeten zetten”. Met staande passagiers weegt dat nog zwaarder. Juist bij het naderen van een halte valt de retarder weg — daar moet de overgang naar de bedrijfsrem vloeiend zijn.
In de stad
Er is geen verbod op de continurem in de bebouwde kom. Het bezwaar is geluid, en dat komt van de decompressierem, niet van de retarder. Een retarder mag je in de stad gewoon gebruiken; die hoort niemand.
Zet de automatische activering uit of kies een lage stand. Continurem en motorrem werken alleen op de aangedreven as, de bedrijfsrem op alle assen. ABS grijpt in — Scania onderbreekt de retarder binnen 0,2 seconde — maar dat is een vangnet achteraf.
Kies de continurem vóór de afdaling of de bocht, niet erin. Onder ongeveer twintig kilometer per uur doet de bedrijfsrem het werk — reken daarop. En hoor je jezelf, dan rem je op de verkeerde plaats met het verkeerde systeem.